Maan verschijnselen houden mensen al duizenden jaren bezig. Een rood gekleurde maan, een maan die groter lijkt dan normaal of een maan die volledig verdwijnt in de schaduw van de aarde: het zijn allemaal dingen die je met eigen ogen kunt zien. Je hebt er geen telescoop voor nodig. Dat maakt deze hemelverschijnselen zo bijzonder. Ze zijn voor iedereen zichtbaar, gewoon vanuit je eigen tuin of vanachter het raam.
De bloedmaan: een rode gloed aan de nachtelijke hemel
Een totale maansverduistering is het moment waarop de maan volledig in de schaduw van de aarde terechtkomt. Dat klinkt alsof de maan dan onzichtbaar wordt, maar het tegenovergestelde gebeurt. De maan krijgt een dieprode kleur en dat is precies waarom dit verschijnsel de bloedmaan wordt genoemd. De rode tint ontstaat doordat het zonlicht door de atmosfeer van de aarde breekt. Blauw licht wordt daarbij verstrooid, terwijl rood licht juist wordt doorgelaten en op de maan weerkaatst. Vroeger begrepen mensen dit natuurlijk niet op die manier. De Inca’s dachten dat de maan was aangevallen door een jaguar. Ze maakten lawaai en riepen hun honden om het dier te verjagen, uit angst dat het naar de aarde zou komen. Tegenwoordig weten we dat het puur een kwestie is van licht en schaduw, maar indrukwekkend is het nog steeds.
De supermaan: dichterbij dan je denkt
Niet elke volle maan is even groot aan de hemel. De baan van de maan om de aarde is geen perfecte cirkel, maar een ellips. Dat betekent dat de maan soms dichter bij de aarde staat en soms verder weg. Wanneer een volle maan samenvalt met het moment dat de maan op haar kortste afstand staat, noemen we dat een supermaan. De maan lijkt dan tot veertien procent groter en dertig procent helderder dan een gewone volle maan. Het verschil is met het blote oog niet altijd gemakkelijk te zien, maar vlak boven de horizon lijkt de maan sowieso al groter door een optische illusie. Een supermaan vlak boven de horizon is dan ook een spectaculair gezicht. Mensen fotograferen het maar al te graag en vergelijken het met bekende gebouwen of bomen op de voorgrond om het formaat te benadrukken.
Gedeeltelijke en ringvormige verduisteringen
Naast de totale maansverduistering bestaat er ook een gedeeltelijke verduistering. Daarbij valt slechts een deel van de maan in de schaduw van de aarde. Je ziet dan een donkere hap uit de maan genomen, alsof er iets een stuk van de schijf afdekt. Dit soort verduistering komt vaker voor dan de totale variant en is gemakkelijker te missen als je niet weet waar je op moet letten. Er is trouwens ook een verschil met een zonsverduistering, waarbij de maan tussen de aarde en de zon in staat. Bij een ringvormige zonsverduistering staat de maan op haar grootste afstand van de aarde en lijkt ze te klein om de zon volledig te bedekken. Het resultaat is een gouden ring van licht rondom de donkere schijf van de maan. Dat is technisch gezien geen maanverschijnsel, maar het toont wel hoe nauw de bewegingen van de maan en de zon met elkaar zijn verbonden.
De invloed van de maan op aarde
De maan doet meer dan alleen mooi zijn. De getijden in de oceanen worden grotendeels veroorzaakt door de aantrekkingskracht van de maan. Bij een nieuwe maan en een volle maan staan de zon, de aarde en de maan in een rechte lijn. De getijden zijn dan sterker dan normaal, wat springtij wordt genoemd. Kustgebieden houden daar rekening mee, zeker in combinatie met hard weer. Of de maan ook invloed heeft op mensen zelf is een veel gestelde vraag. Wetenschappelijk bewijs daarvoor is er nauwelijks, maar de fascinatie blijft groot. In veel culturen speelt de maancyclus een rol in landbouw, rituelen en het bijhouden van de tijd. De islamitische kalender is volledig gebaseerd op de maancyclus, net als de joodse kalender. De maan is daarmee niet alleen een hemellichaam, maar ook een tijdmeter die mensen al eeuwenlang gebruiken.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak is een bloedmaan te zien?
Een totale maansverduistering, waarbij de maan rood kleurt, vindt gemiddeld twee keer per jaar ergens ter wereld plaats. Vanuit Nederland is zo’n bloedmaan echter maar een paar keer per decennium goed zichtbaar. In 2025 was er in maart een totale maansverduistering te zien.
Is een supermaan gevaarlijk?
Een supermaan is niet gevaarlijk. De iets grotere aantrekkingskracht kan de getijden een klein beetje beïnvloeden, maar dat is nauwelijks meetbaar. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat een supermaan leidt tot meer aardbevingen of extreme weersomstandigheden.
Wat is het verschil tussen een nieuwe maan en een volle maan?
Bij een nieuwe maan staat de maan tussen de aarde en de zon in. We zien dan de donkere kant van de maan en die is onzichtbaar aan de hemel. Bij een volle maan staat de aarde tussen de zon en de maan in. We zien de volledig verlichte kant, waardoor de maan als een heldere schijf aan de hemel staat.
Kun je een maansverduistering overal ter wereld zien?
Nee, een maansverduistering is alleen zichtbaar vanuit de helft van de aarde waar het op dat moment nacht is. Als de verduistering plaatsvindt terwijl het bij jou dag is, mis je het verschijnsel gewoon. Websites als timeanddate.com laten precies zien wanneer en waar een verduistering zichtbaar is.
