De kelderzwam is een schimmel die hout in gebouwen ernstig kan aantasten en in het ergste geval zorgt voor rot en structuurschade. Het gaat om een groep schimmels die gedijen op vochtig, slecht geventileerd hout, zoals in kelders, kruipruimtes en onder vloeren. De bekendste soort is de dikke kelderzwam (Coniophora puteana), behorend tot de familie Coniophoraceae. Deze schimmel groeit saprotroof: hij leeft op dood of afstervend hout van zowel loofbomen als naaldbomen.
Als je een kelderzwam in je woning aantreft, is snel handelen verstandig. De schimmel tast hout van binnenuit aan, waardoor balken en vloerdelen hun draagkracht verliezen voordat je het aan de buitenkant ziet.
Wat is de kelderzwam precies?
De kelderzwam is geen “echte” zwam in de volkse zin van een paddenstoel met een steeltje en een hoed. Het gaat om een schimmel die zich verspreidt via microscopisch kleine sporen en zich daarna als een vlies of korstachtige laag op hout ontvouwt. De dikke kelderzwam is in Nederland en België de meest voorkomende soort die in gebouwen schade aanricht.
De schimmel gedijt het beste bij een houtvochtgehalte van boven de 20 procent. Normaal droog constructiehout zit daar ver onder, dus de kelderzwam heeft altijd een vochtprobleem als oorzaak. Denk aan een lekkende waterleiding, condensatie in een kruipruimte, optrekkend vocht vanuit de bodem of slechte ventilatie.
Hoe herken je een kelderzwam?
De dikke kelderzwam is te herkennen aan een aantal duidelijke kenmerken. Let op het volgende:
- Kleur: het vruchtlichaam is olijfgroen tot donkerbruin, met een lichtere, witte of roomkleurige rand.
- Textuur: het oppervlak voelt leerachtig of korstachtig aan en ligt plat tegen het hout gedrukt (resupinaat).
- Aantasting: het aangetaste hout vertoont bruinrot. Het hout wordt droog, broos en valt uiteen in kleine, min of meer kubusvormige brokjes. Dit heet kubusrot.
- Geur: de schimmel heeft soms een licht schimmelachtige, aardse geur, maar lang niet altijd opvallend.
- Mycelium: op het hout of de omgeving rondom kun je soms dunne, donkere draden (myceliumstrengen) zien. Die zijn dunner en minder uitgesproken dan bij de beruchte echte huiszwam (Serpula lacrymans).
Een veelgemaakte fout is de kelderzwam verwarren met de echte huiszwam. Die twee zijn heel anders in aanpak en gevaar. De echte huiszwam is agressiever, verspreidt zich verder en is moeilijker te bestrijden. De kelderzwam blijft dichter bij de vochtbron en verdwijnt als je die vochtbron wegneemt.
Verschil tussen kelderzwam en echte huiszwam
Dit onderscheid is praktisch belangrijk, omdat de aanpak verschilt. De tabel hieronder zet de twee soorten naast elkaar:
| Kenmerk | Kelderzwam (Coniophora puteana) | Echte huiszwam (Serpula lacrymans) |
|---|---|---|
| Kleur vruchtlichaam | Olijfgroen tot donkerbruin | Oranje-rood met witte rand |
| Mycelium | Dunne, donkere draden | Dikke, watten-achtige witte strengen |
| Verspreiding | Blijft bij vochtbron | Kan meters ver door muren groeien |
| Type rot | Bruinrot, kubusrot | Bruinrot, kubusrot |
| Gevaar | Ernstig bij langdurige vochtigheid | Zeer ernstig, moeilijk te stoppen |
| Aanpak vochtbron | Stopt de groei | Niet voldoende, verdere behandeling nodig |
Waar kom je kelderzwam het meest tegen?
De naam zegt het al: kelders zijn een klassieke plek. Maar de schimmel duikt ook op in kruipruimtes onder houten begane-grondvloeren, in slecht geventileerde badkamers, achter betegelde wanden met houten constructie, en in oudere woningen met houten kozijnen die langdurig vocht hebben blootgesteld gekregen.
Woningen uit de periode voor 1960 lopen een verhoogd risico, vooral als de ventilatieopeningen in de kruipruimte dichtgemetseld zijn of als er geen vochtdamp-remmende folie is aangebracht. Dat is een veelvoorkomende situatie in oudere rijtjeswoningen en vrijstaande huizen met een lage begane-grondvloer.
Wat kun je zelf doen bij een kelderzwam?
De eerste stap is altijd: de vochtbron aanpakken. Zonder vocht stopt de kelderzwam met groeien. Dat is het fundamentele verschil met de echte huiszwam, waarbij aanpak van de vochtbron alleen niet voldoende is.
Praktisch gezet in stappen:
- Stap 1: zoek de vochtbron. Lekkage, condensatie of optrekkend vocht? Laat dat eerst verhelpen.
- Stap 2: verbeter de ventilatie. Zorg voor voldoende luchtcirculatie in de kruipruimte of kelder. Open ventilatieroosters mogen niet dichtgestopt zijn.
- Stap 3: verwijder aangetast hout. Hout met kubusrot heeft zijn draagkracht verloren en moet worden vervangen, niet behandeld.
- Stap 4: behandel aangrenzend gezond hout. Gebruik een erkend fungicide (schimmelwerend middel) om verspreiding te voorkomen. Volg altijd de gebruiksaanwijzing en zorg voor goede ventilatie bij het aanbrengen.
- Stap 5: laat het nieuwe hout goed drogen en houd de ventilatie op peil.
Twijfel je of het om een kelderzwam of de agressievere echte huiszwam gaat? Schakel dan een gespecialiseerd bureau in voor een diagnose. Een foutieve inschatting kan betekenen dat je de schimmel niet volledig bestrijdt en het probleem terugkeert.
Wanneer is professionele hulp nodig?
Bij een kleine, duidelijk afgebakende aantasting op een houten plank of balk die eenvoudig bereikbaar is, kun je zelf aan de slag als je de vochtbron hebt verholpen. Maar in de volgende situaties is het verstandig om een specialist in te schakelen:
- De aantasting beslaat een groot oppervlak of meerdere balken.
- Je kunt de bron van het vocht niet vinden of aanpakken.
- De zwam zit in of tegen dragende constructiedelen.
- Je twijfelt of het een kelderzwam of echte huiszwam is.
- De aantasting is in een ontoegankelijke kruipruimte.
Gespecialiseerde bedrijven kunnen ook een rapport opstellen, wat handig is bij het kopen of verkopen van een w
